Prawdziwi autorzy
Słynne cytaty

Prawdziwi autorzy słynnych cytatów

Wszyscy kochamy cytaty. Szczególnie te mądre. Te, którymi można rzucić w towarzystwie budząc powszechny podziw. Podzielić się jakimś na Facebooku. Absolutny overkill uzyskacie wtedy, gdy rzeczony cytat pojawia się z jakąś grafiką w tle. Mogą to być góry, zdjęcie autora, skąpana w słońcu dolina, krzak agrestu. Cokolwiek, co podkreśli przekaz, który cytat ze sobą niesie.

I nie ma w tym nic złego. W końcu często zdarza się, że ktoś potrafi jednym, dwoma zdaniami przekazać więcej treści niż niejeden bloger czy youtuber przez całe życie. Dobrze by jednak było, gdyby przy okazji tego rzucania cytatami podawać dobrego autora słów, które chcemy przytoczyć. Czytając książkę Charlesa Duhigga “Mądrzej, szybciej, lepiej – polecam gorąco – w pewnym momencie pojawił się ten cytat:

Boże, daj mi cierpliwość, bym pogodził się z tym, czego zmienić nie jestem w stanie. Daj mi siłę, bym zmieniał to co zmienić mogę. I daj mi mądrość, bym odróżnił jedno od drugiego.

Istnieje prawdopodobieństwo, że bez korzystania z Google, gdybym zapytał o autora, to odpowiedź była by taka:

  • Marek Aureliusz

Nie wiedzieć czemu powyższa modlitwa o pogodę ducha przypisywana jest Aureliuszowi, gdy w rzeczywistości jej autorem jest Reinhold Niebuhr, amerykański teolog i etyk protestancki. Sama modlitwa jest wykorzystywana przez uczestników mityngów Anonimowych Alkoholików, ale nie tylko tam. Z czasem zaczęła pojawiać się i w innych grupach wsparcia. No dobrze, ale dlaczego nagle zaczęto jej autorstwo przypisywać Markowi Aureliuszowi? Z prostej przyczyny. Aureliusz był stoikiem, co niektórych zaprowadziło do słynnego cesarza przez wzgląd na to, że cytowana modlitwa utożsamiana jest z wartościami reprezentowanymi przez stoików. Szczerze mówiąc mimo starań nie jestem do końca w stanie wysnuć podobnych wniosków, ale skoro ktoś powiązał to wszystko, to niech będzie.

Podobnych pomyłek jest więcej. I tak, dobrze myślicie. Zaraz przytoczę część z nich. Wszystko po to, abyście mogli przy kolejnej okazji nie tylko błysnąć cytatem, ale i sprostowaniem dotyczącym autorki lub autora.

“Szaleństwem jest robić wciąż to samo i oczekiwać innych rezultatów.” – Albert Einstein

Einstein powiedział w swoim życiu sporo. Jedną z koronnych sentencji, które słynny naukowiec miał po sobie zostawić jest ta cytowana powyżej. Rzecz w tym, że to nie on jest jej autorem. Słowa o szaleństwie przypisywane są nie tylko Einsteinowi. Próbowano je przypisać również do kilku myślicieli, ale tak naprawdę miał się pierwszy raz pojawić w książce autorstwa Rity Mea Brown zatytułowanej “Nagła śmierć”. Książka ukazała się w 1984 roku, a przypisywane Einsteinowi słowa wypowiedziała jedna z bohaterek książki. Inna teoria mówi natomiast o tym, że pojawił się jeszcze wcześniej w książce “Narcotics Anonymous” z 1981 roku. Tak czy inaczej zgoda jest co do jednego, Einstein tego nie powiedział. Możecie zrywać ze ścian swoje motywacyjne plakaty.

Powyższe to najlepszy komentarz, jaki możecie przeczytać. Zostawmy Einsteina i przejdźmy dalej. Do Abrahama Lincolna. Ten podobnie jak słynny fizyk też ma być autorem wielu mądrości, które później lądują na:

  • Kubkach,
  • Plakatach,
  • Koszulkach,
  • Papierze toaletowym,
  • Papierze ściernym,
  • Chusteczkach,

I wszystkim innym, co tylko będzie można ozdobić cytatem. Nawet, gdy jest to kompletnie bez sensu. Niemniej weźmy ten cytat:

Kimkolwiek jesteś, bądź dobry. – Abraham Lincoln

Pierwszy raz przypisano to zdanie Lincolnowi około 80 lat po jego śmierci. Pojawiło się – a jakże – w kompendium z inspirującymi cytatami. Niestety autorem nie jest słynny prezydent USA, a pisarz i dziennikarz William Makepeace Thackeray. Autor “Targowiska próżności” miał wypowiedzieć to zdanie w trakcie spotkania z Laurencem Huttonem, co ten wspomina w swoim pamiętniku z 1897 roku. Teraz przenieśmy się na chwilę do Francji. W tym kraju miało paść to zdanie:

Nie mają chleba? To niech jedzą ciastka! – Maria Antonina

Sytuacja z tym cytatem wygląda tak, że pochodzi on z “Wyznań” Jeana-Jacquesa Rousseau. Pisarz faktycznie przytaczał go w kontekście wielkiej księżniczki, ale wszystko wskazuje na to, że nie chodziło o Marię Antoninę. Dlaczego? Bo gdy Rousseau spisał tę część “Wyznań” Maria miała 12 lat. Za Ludwika XVI wyszła za mąż trzy lata później, a nawet gdyby faktycznie to powiedziała, to nie do końca chodziło o ciastka. Chodziło o brioche, czyli lekko słodkie pieczywo drożdżowe, pieczone z ciasta bogatego w masło i jaja. Dodatkowo niektórzy uważają, że ów cytat nie miał oznaczać, że władca nie przejmuje się swoimi poddanymi, a raczej to, że skoro biedni nie mają chleba, to niech bogaci podzielą się tym, co mają.

Nie zgadzam się z twoimi poglądami, ale po kres moich dni będę bronił twego prawa do ich głoszenia. – Voltaire

Tutaj jest spora szansa, że wiecie, iż powyższe słowa to nie są słowa Voltaire’a. Ich autorką jest Evelyn Beatrice Hall, która ukuła go jako podsumowanie jego filozofii na potrzeby fabularyzowanej biografii “Przyjaciele Woltera” z 1906. Hall mówiła później, że nigdy nie sugerowała, że użył tych słów, a dodatkowo byłaby bardzo zaskoczona, gdyby ktoś je znalazł, w którymś z jego dzieł.

“Co minutę rodzi się frajer” – P.T. Barnum

Cytat dobrze pasujący do tematu tekstu. Powszechnie za autora tego zdania uważa się ojca współczesnego showbiznesu. Tymczasem według jego biografa, A.H. Saxona, słów tych nie wypowiedział Barnum, a jeden z jego największych rywali. Konkretnie chodzi o Adama Forepaugha, który przyznał w wywiadzie dla “Bridgeport Post”, że korzysta z niego przypisując autorstwo Barnumowi. Warto dodać, że nie był fanem swojego słynnego rywala. To, co faktycznie powiedział Barnum o swoich widzach, to fakt, że lubimy być oszukiwani. Mówił to w kontekście wszelkich występów. Nie pomylił się, bo przecież bardzo byśmy chcieli, aby coś takiego jak magia istniało.

Król rozrywki
“Król rozrywki”/Fot. Twentieth Century Fox

Jeśli widzę dalej, to tylko dlatego, że stoję na ramionach olbrzymów. – Isaac Newton

Z tym cytatem jest tak, że Newton faktycznie go wykorzystał. W liście do Robert Hooke’a z 5 lutego 1676, ale oryginalnie nie są to jego słowa. Zdanie, którego użył było autorstwa Bernarda z Chartres. Konkretnie było parafrazą tego stwierdzenia:

Jesteśmy jak karły, które wspinają się na ramiona gigantów, by widzieć więcej od nich i dalej sięgać wzrokiem, i to nie za sprawą bystrości swojego wzroku, czy wysokości ciała, lecz dzięki temu, że wspinamy się w górę i wznosimy na wysokość gigantów.

Swoją drogą bardzo lubimy cytować filozofów. Oprócz tych, którzy tworzyli w Europie popularni są ci z dalekiego wschodu. Taki Konfucjusz wydaje się prawdziwym workiem bez dna jeżeli chodzi o głębokie cytaty. Na przykład ten:

Podróż tysiąca mil musi zacząć się od jednego kroku. – Konfucjusz

Wszystko byłoby dobrze, gdyby nie fakt, że to nie on to powiedział. Autorem tych słów jest Laozi, twórca taoizmu. Znów wykonamy skok w czasie. Mniej więcej do pierwszej połowy lat 90. Wtedy to Nelson Mandela miał powiedzieć te słowa:

Najbardziej boimy się nie tego, że jesteśmy do niczego. Najbardziej boimy się tego, że jesteśmy potężni ponad miarę. To nasza jasna – a nie ciemna – strona nas przeraża. – Nelson Mandela

Będziecie zaskoczeni, ale to nie on jest ich autorem. Cytat przypisywany Mandeli tak naprawdę pochodzi z książki “Powrót do miłości”. Bestsellera napisanego przez Marianne Williamson. Nie wiem, jak to się stało, że przypisano je Mandeli, ale świetnie sytuację podsumował autor “New York Timesa” Brian Morton, który w pewnym sensie obśmiał przekonanie, że jedne z pierwszych słów uwolnionego po 27 latach z więzienia Mandeli miały dotyczyć tego, że jesteśmy wspaniali i utalentowani. Ten idealny na plakat tekst:

Bądź zmianą, którą pragniesz ujrzeć w świecie – Mahatma Ghandi

Pewnie mógł powiedzieć Ghandi. Niestety nie powiedział tego. To, co faktycznie mówił o zmianie, to fakt, że jeżeli sami się zmienimy, to i świat może zmienić nastawienie wobec nas. Ostatecznie i tak powinniśmy czekać i obserwować, co zrobią inni. Skoro już poruszyłem temat polityki, to nie sposób nie wspomnieć o Niccolo Machiavellim, który ma być autorem znanych i wykorzystywanych często słów, że:

Cel uświęca środki. – Niccolo Machiavelli

Mark Twain
Mark Twain/Fot. A.F. Bradley domena publiczna

 

Jeżeli już gdzieś szukać źródła tego stwierdzenia, to nie w “Księciu”, a w “Heroidach” Owidiusza. Znęcanie się nad cytatami, których nie powiedzieli ci, których uważamy za autorów kończę mistrzem aforyzmów, Markiem Twainem. Ten był oczywiście kopalnią tekstów, ale tego akurat nie wypowiedział:

Wszyscy mówią o pogodzie, ale nikt w związku z tym nic nie robi. – Mark Twain

Słowa przypisywane Twainowi w rzeczywistości wypowiedział jego przyjaciel Charles Dudley Warner. Twain zacytował go kolegę, a inni z czasem uznali, że zdanie musi być dziełem słynnego pisarza. Niestety, mylili się.

That’s all folks

Jak widzicie z autorstwem wielu “kubeczkowych” cytatów wcale nie jest tak prosto, jak byśmy chcieli. Przykładów jest więcej, ale nie będę ukrywać, że nie chce mi się w to brnąć dalej.

Instagram Feed Instagram Feed Instagram Feed Instagram Feed Instagram Feed Instagram Feed
More Stories
Komiksy, które trzeba przeczytać przed śmiercią – Część 4